1 Tetor, Dita Ndërkombëtare e të Moshuarve/ A e ndryshojnë pandemitë mënyrën se si ne i drejtohemi moshës dhe plakjes?

“Bota shënon 30 vjetorin e Ditës Ndërkombëtare të Personave të Moshuar ndërsa ne llogarisim me ndikimin joproporcional dhe të rëndë që pandemia COVID-19 ka bërë te personat e moshuar përreth në botë - jo vetëm për shëndetin e tyre, por për të drejtat dhe mirëqenien e tyre”.

Sekretari i Përgjithshëm i KB António Guterres

***

Viti 2020 shënon 75 vjetorin e Kombeve të Bashkuara dhe 30 vjetorin e ditës ndërkombëtare të personave të moshuar. Ky vit ka parë gjithashtu një shfaqje të COVID-19, që ka shkaktuar një përmbysje në të gjithë botën. Duke marrë parasysh rreziqet më të larta me të cilat përballen personat e moshuar gjatë shpërthimit të pandemive të tilla si COVID-19, politikat dhe ndërhyrjet programatike duhet të synojnë drejt ngritjes së vetëdijes për nevojat e tyre të veçanta. Njohja e kontributeve të personave të moshuar në shëndetin e tyre dhe rolet e shumta që ata luajnë në fazat e gatishmërisë dhe reagimit të pandemive aktuale dhe të ardhshme është gjithashtu e rëndësishme.

Ky vit është njohur gjithashtu si "Viti i Infermierit dhe Mamisë". Dita Ndërkombëtare e Personave të Moshuar 2020 do të nxjerrë në pah rolin e fuqisë punëtore të kujdesit shëndetësor për të kontribuar në shëndetin e personave të moshuar, me njohje të veçantë të profesionit të infermierisë dhe një fokus kryesor në rolin e grave - të cilat janë relativisht të nënvlerësuara dhe në shumicën e rasteve kompensohet në mënyrë joadekuate.

Vëzhgimi i vitit 2020 gjithashtu do të promovojë Dekadën e Plakjes së Shëndetshme (2020-2030) dhe do të ndihmojë në mbledhjen e ekspertëve të KB, shoqërisë civile, qeverisë dhe profesioneve të shëndetit për të diskutuar pesë objektivat strategjikë të Strategjisë Globale dhe Planit të Veprimit për Plakjen dhe Shëndetin ndërsa vëren progresin dhe sfidat në realizimin e tyre. Strategjia globale është e integruar mirë në Synimet e Zhvillimit të Qëndrueshëm (SDG), ndërsa çështjet e plakjes tejkalojnë 17 qëllimet, veçanërisht Qëllimin 3 i cili synon të "sigurojë jetë të shëndetshme dhe të promovojë mirëqenien e të gjitha moshave". Siç u tha nga Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus (Drejtori i Përgjithshëm, OBSH) "veprimi sipas strategjisë, është një mjet për vendet për të zbatuar Agjendën 2030 për Zhvillim të Qëndrueshëm dhe për të siguruar që çdo qenie njerëzore, pavarësisht nga mosha do të ketë një mundësi për të përmbushur potencial në dinjitet dhe barazi ”

Më 14 dhjetor 1990, Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara caktoi 1 Tetorin si Ditën Ndërkombëtare të Personave të Moshuar (rezoluta 45/106). Kjo u parapri nga iniciativa të tilla si Plani Ndërkombëtar i Veprimit i Vjenës për Plakjen, i cili u miratua nga Asambleja Botërore e Plakjes 1982 dhe u miratua më vonë atë vit nga Asambleja e Përgjithshme e KB.

Në 1991, Asambleja e Përgjithshme miratoi Parimet e Kombeve të Bashkuara për Personat e Moshuar (rezoluta 46/91). Në 2002, Asambleja e Dytë Botërore mbi Plakjen miratoi Planin Ndërkombëtar të Veprimit të Madridit për Plakjen, për t'iu përgjigjur mundësive dhe sfidave të plakjes së popullsisë në shekullin 21 dhe për të promovuar zhvillimin e një shoqërie për të gjitha moshat.

Përbërja e popullsisë botërore ka ndryshuar në mënyrë dramatike në dekadat e fundit. Midis 1950 dhe 2010, jetëgjatësia në të gjithë botën u rrit nga 46 në 68 vjet. Globalisht, kishte 703 milion persona të moshës 65 vjeç e lart në 2019. Rajoni i Azisë Lindore dhe Jug-Lindore ishte shtëpia e numrit më të madh të personave të moshuar (261 milion), ndjekur nga Evropa dhe Amerika Veriore (mbi 200 milion).

Gjatë tre dekadave të ardhshme, numri i personave të moshuar në të gjithë botën është parashikuar të rritet më shumë se dyfish, duke arritur në më shumë se 1.5 miliardë persona në 2050. Të gjitha rajonet do të shohin një rritje në madhësinë e popullsisë së vjetër midis 2019 dhe 2050. Rritja më e madhe ( 312 milion) parashikohet të ndodhin në Azinë Lindore dhe Jug-Lindore, duke u rritur nga 261 milion në 2019 në 573 milion në 2050. Rritja më e shpejtë e numrit të personave të moshuar pritet në Afrikën Veriore dhe Azinë Perëndimore, duke u rritur nga 29 milion në 2019 në 96 milion në 2050 (një rritje prej 226 përqind). Rritja e dytë më e shpejtë parashikohet për Afrikën nën-Sahariane, ku popullsia e moshës 65 vjeç ose më shumë mund të rritet nga 32 milion në 2019 në 101 milion në 2050 (218 përqind). Në të kundërt, rritja pritet të jetë relativisht e vogël në Australi dhe Zelandën e Re (84 përqind) dhe në Evropë dhe Amerikën Veriore (48%), rajone ku popullsia është tashmë dukshëm më e vjetër se në pjesët e tjera të botës.

Midis grupeve të zhvillimit, vendet më pak të zhvilluara duke përjashtuar vendet më pak të zhvilluara do të jenë shtëpia e më shumë se dy të tretave të popullsisë së vjetër të botës (1.1 miliardë) në 2050. Megjithatë, rritja më e shpejtë parashikohet të ndodhë në vendet më pak të zhvilluara, ku numri i personave të moshës 65 vjeç e lart mund të rritet nga 37 milion në 2019 në 120 milion në 2050 (225%).

Burimi: UN.org

Përshtati në shqip:Argumentum.al

© Argumentum