Sfida e “fuqisë kryeneçe”

Dragan Biseniç- Dana[i]s

Përktheu për Argumentum.al: Xhelal FEJZA

Marrëdhëniet amerikano-ruse gjenden para një sprove të re pas vendimit të Moskës për tërheqjen e misionit të saj nga NATO dhe t’i refuzojë qëndrimin misionit të NATO-s në Moskë. Kjo ndërprerje dramatike e marrëdhënieve me NATO-n të cilën Moska e shpalli me 18 tetor, erdhi në një kohë më pak se një javë pas qëndrimit të zëvendëses së Antoni Blinkenit, Viktorija Nuland, në Moskë dhe u përputh në kohë me qëndrimin e sekretarit amerikan për mbrojtjen Llojd Ostin në Kiev, Tbilisi dhe në Bukuresht. Vetëm një ditë më parë, mediat moskovite informuan se Ostini synon të ngrejë nivelin e garancive amerikane për hyrjen e Ukrainës dhe Gjeorgjisë në NATO, gjë për të cilën do të flitet në takimin ministror të NATO-s në Bruksel ku sekretari amerikan do të shkojë pas kësaj vizite.

Po atë ditë, zëdhënësi i presidentit rus Dimitri Peshkov, e quajti hyrjen e Ukrainës në NATO “skenarin më të keq të mundshëm”, i cili e kalonte “vijën e kuqe” të interesave ruse të sigurisë, gjë e cila në këtë rast do të shkaktojë përgjigjen e Rusisë dhe do ta detyrojë atë për të ndërmarrë “masa aktive” për mbrojtjen e sigurisë së saj.

Nga ana e saj, Ukraina nëpërmjet disa akteve të saj ligjore e ka përcaktuar hyrjen e saj në BE dhe në NATO si qëllimin e saj kryesor.

Departamenti i Shtetit u përgjigj me përsëritjen e formulës së sapo përvetësuar për Moskën që përmban njëherësh kërcënim dhe kërkesë për dialog. Ned Prajsi deklaroi se NATO-ja “do ti përgjigjet agresionit rus, por do të mbetet e hapur për dialog me Moskën”, gjë e cila në njëfarë mënyre tregon se Uashingtoni nuk ishte i përgatitur për këtë hap. “Masat aktive” për të cilat foli Peshkovi mund të përfshijnë një spektër të gjërë të veprimtarisë së rusëve por ato nuk shpien domosdoshmërisht në konfrontime.

Këtyre sa më sipër u kundërvihen kontaktet dhe takimet intensive të të dyja palëve pas samitit të Gjenevës mes presidentit amerikan dhe atij rus, e kësisoj është enigmatike të thuhet se çfarë po ndodh momentalisht në raportet ruso-amerikane.

Drejtori i Asociacionit Kizinxher, Tomas Grejem, mendon se raportet mes Shteteve të Bashkuara dhe Rusisë nuk janë përkeqësuar që nga samiti Bajden-Putin në Gjenevë. “Për mendimin tim ato janë bërë disi me pak armiqësore dhe më të predispozuara sesa ishin para samitit, ndërsa të dy vendet veprojnë sipas asaj që është planifikuar”, thotë ai.

Sipas Grejemit për këtë ekzistojnë edhe të dhëna direkte.

“Ekzistojnë më së paku dy raunde bisedimesh mbi stabilitein strategjik, megjithëse ende nuk është e qartë nëse këto mund të konsiderohen si hapa drejt nënëshkrimit të një marrëveshje të re mbi kontrollin e armatimeve. Ka patur disa raunde bisedimesh mbi sajber sigurinë- gjë që nuk ka ndodhur që nga vitet 2013/14. Bisedimet mbi Ukrainën do të na mundësojnë të krahasojmë këndvështrimet. Edhe komunikimi i vazhdueshëm telefonik ndërmjet këshilltarit të presidentit të SHBA-ve për sigurinë kombëtare Xhek Salivan dhe sekretarit të Këshillit të sigurisë së Rusisë Nikollaj Patrushev, gjithashtu, tregojnë se të dyja vendet po përpiqen të pengojnë përkeqësimin e mëtejshëm të raporteve mes tyre”- shton ai.

Administrata Bajden nuk dëshiron që situata të përkeqësohet në mënyrë të papritur dhe të rriten tensionet. Për këtë edhe mbahen kontaktet e shpeshta mes Shtëpisë së Bardhë dhe Kremlinit.

Megjithatë, Rusia nuk është prioritet për Amerikën. Në planin ndërkombëtar prioritet janë Kina dhe ndryshimet klimatike, ndërsa në atë të brendshëm lufta kundër koronës.

Ekspertët amerikanë nënvizojnë se një prej shkaqeve për të cilat Viktorija Nulandi vizitoi Moskën ishte të merrte vesh nëse Moska dëshiron të ruajë status kuo-në, ndërsa në palën ruse spekulohet mbi përgatitjet për një takim të ri mes Bajdenit dhe Putinit.

Dimitri Peshkovi e quajti vizitën e saj “të domosdoshme” parë në kuadrin e raporteve “të rënduara” amerikano-ruse. Sipas fjalëve të tij vizita është vazhdim i bisedimeve mes Putinit dhe Bajdenit në Gjenevë dhe marrëveshjes së arritur atje. Partneri rus i Nulandit në bisedime, zëvendësi i Lavrovit, Sergej Rjabkov, bëri me dije se është diskutuar mbi tema të sigurisë globale dhe rajonale, përfshirë edhe raundin e dytë të dialogut ruso-amerikan mbi stabilitetin strategjik. Është biseduar në mënyrë të veçantë edhe mbi Afganistanin. Moska vazhdon të pohojë se vijon edhe më tej ta konsiderojë të papranueshme praninë e SHBA-ve në Azinë Qendrore.

Nulandi nuk komunikoi me gazetarët as para dhe as pas bisedimeve, por në llogarinë e saj në Tviter lajmëronte se “po aërgëtohet me verën e vonë të Moskës” teksa pret takime me zyrtarët rusë. Në mënyrë që ti mundësonin asaj të shkonte në Moskë, pushteti rus u detyrua ta hiqte nga lista e sanksioneve, ku ishte që prej vitit 2015, për shkak të vlerësimeve të rusëve mbi rolin e saj në ngjarjet në Ukrainë. Ajo arriti një Moskë teksa po vijonin, dhe ndërkohë kanë përfunduar, konsultimet dhjetëditore amerikano-ruse mbi marrëveshjen SALT në Gjeënevë, si dhe takimi i të dërguarit special të presidentit të SHBA-ve për çështjet e klimës, nënsekretarit Vendi Sherman dhe zëvendësit të ministrit të ekonomisë së ShBA-ve, Hoze Fernandes me zëvendëskryeministrin rus Aleksej Overçuk.

Sipas fjalëve të këshilltares së lartë të Qendrës për studime ruse, europiane dhe euroaziatike në Universitetin Xhorxhtaun, Anxhela Stent, ShBA-të dhe Rusia tani komunikojnë intensivisht, por detajet e këtij komunikimi janë të mbyllura për publikun.

“Kujtojmë se për çfarë foli Bajdeni gjashtë muaj pas takimit të qershorit me Putinin që të na bëhet e qartë se ai takim ka dhënë rezultate. Dhe përveç bisedimeve për stabilitetin strategjik, disa raunde të të cilit tashmë janë mbajtur, nuk po shohim të ndodhë ndonjë gjë tjetër, sëpaku jo publikisht. Njëkohësisht, dëgjojmë se janë duke u zhvilluar bisedime për çsështjet e sajber sigurisë, për Iranin, e ndoshta edhe për luftën kundër terrorizmit. Pra, diçka po ndodh, por kjo është praktikisht larg syve të opinionit publik”, thotë ajo.

Në radhët e ekspertëve amerikanë po vazhdon rivlerësimi i raportit amerikan ndaj Rusisë, por edhe rivlerësimi i fuqisë globale ruse. Në njërën anë ka ekspertë që vazhdojnë të besojnë se Rusia nuk ka ecur më shumë sesa pozita e faktorit rajonal të sigurisë, por është gjithnjë e më i zëshëm grupimi që pohon se Rusia nuk duhet shikuar më “nga lart”.

Termi i ri është “fuqia kryeneçe”.

Definicioni “fuqia kryeneçe” bazohet jo në fuqinë momentale, por në aftësinë e Rusisë për të ndikuar në mënyrë afatgjatë në ngjarjet në botë dhe në ShBA. Ata pohojnë se Amerika nuk mund të konsiderojë më Rusinë si “një fuqi në rënie e sipër”, sikurse vlerësohej në vijimsi pas Luftës së Ftohtë, por si “fuqi këmbëngulëse” me vullnet dhe aftësi për të kërcënuar interesat e sigurisë kombëtare të ShBA-ve në njëzet vitet në vazhdim.

Edhe sikur Kina të tregohet si kërcënim afatshkurtër me rëndësi, Rusia do të vazhdojë të mbetet si sdiduese afatgjatë- fuqi “mjaft e mirë”, sikurse shprehet Ketrinë Stonner, me aftësi për ti dhënë formë çështjeve globale dhe për të ndikuar qënësishëm në interesat e ShBA-ve.

Hapësira ish sovjetike vazhdon të mbetet e lidhur dhe është “vatër zjarri, kësisoj duhet vazhduar të mbahet parasysh shpërbërja e Bashkimit Sovjetik, e cila nuk duhet konsideruar ngjarje por proces”, sikurse  e shpjegon historiani Sergej Pllohij.

Pa marrë parasysh sesa do të dëshironte Uashingtoni të përqëndrohej në rajonin Indo-Pacifik, strategët amerikanë paralajmërojnë se ShBA-të duhet të marrin parasysh edhe gjasat edhe për një luftë ruso-ukrainase, konflikt luftarak që është rezultat i trazirave politike në Bjellorusi ose kriza të ngjashme me luftën në Nagorni-Karabah të vitit 2020.

Ekspertët amerikanë tani i shohin me sy tjetër parametrat e fuqisë ruse dhe flasin hapur për përparim ekonomik të Rusisë.

Vlerësohet se “buxheti rus për mbrojtjen duket shumë i vogël”. Megjithëse kursi i tregut tregon se buxheti rus për mbrojtjen është 60 miliardë dollarë, ata mendojnë se kjo është “një shifër tejet e gabuar” e cila natyrisht nuk mund ta shpjegojë madhësinë dhe vëllimin e ushtrisë ruse. Për këtë përdoret metodologjia e re e krahasimit të paritetit të fuqisë blerëse (PPP-Purshuising parity power). Duke përdorur këto kritere, të dhënat ushtarake ruse janë në diapazonin mes 150-18- miljardë dollarë, gjë që është pak a shumë katër përqind e Prodhimit të Brendshëm Bruto.

Ndër fuqitë globale, Rusia është zyrtarisht ekonomia e 11-të më e madhe botërore. Nëse përdoret kriteri i paritetit të fuqisë blerëse, del se Rusia është ekonomia e gjashtë më e madhe në botë dhe e dyta për nga madhësia në Europë, dhe, për më tepër është në rrugë të mbarë ta arrijë Gjermaninë si ekonomia më e madhe europiane. Rusia pozicionohet si vend me të ardhura të larta, me një shoqëri të urbanizuar dhe të mirëarsimuar, ndërsa të ardhurat për frymë të popullsisë janë më t ë mëdha sesa ato të Kinës.

Ngasja e këtyre rivlerësimeve është edhe qëllimi kryesor i tyre. Duket se ideja kryesore është përsëri theksimi i rrezikut rus gjë që si pasojë mund të sillte edhe ashpërsimin e mëtejshëm të raportit amerikan ndaj Rusisë. Shumë herë gjatë Luftës së Ftohtë rreziqet ruse tejzmadhoheshin në mënyrë që të justifikoheshin shpenzimet për buxhetin ushtarak. Administrata e sotme bën thirrje për për rezistencë “nëpërmjet fokusimit tej mase të tepruar te Kina”, deri në atë shkallë saqë “harrohen probleme të tjera me rëndësi si puna e Rusisë”. Ata kritikojnë Manualin e përkohshëm strategjik për sigurinë kombëetaree, i cili është publikuar në muajin mars si një prej analizave më të hershme të sigurisë kombëtare të administratës Bajden, ku diskutohet në mënyrë të detajuar për Kinën, ndërsa për Rusinë mezi thuhen  dy a tri fjali.

Për këtë ata kërkojnë që dokumentet e ardhshëm për strategjinë, siç është strategjia për sigurinë dhe mbrojtjen kombëtare që pritet të hartohet “ta ndreqin këtë disekuilibër” dhe ta ngrenë më lart Rusinë në shkallën e kërcënimeve.

Në skenarin e konfliktit të njëkohëshëm me Kinën dhe Rusinë, në të cilin njëri prej këtyre shteteve shfrytëzon krizën në të cilën tjetra përfshin synimet e saj, kërkohet që Uashingtoni të mbrohet nga ajo dhe të sigurojë që Europa të mos bëhet hallka e dobët e strategjisë së saj. NATO-ja do të duhet të luajë rolin qendror në këtë sipërmarrje. Konflikti i njëkohëshëm me Kinën dhe me Rusinë është risi për strategjinë amerikane.

Zyrtarët e administratës amerikane pohojnë se Shtetet e Bashkuara janë të afta të përballen me të dyja fuqitë njëherësh: Me Kinën- kërcënim “në ecje e sipër” dhe Rusinë si “kërcënim i përhershëm”, ose se “mund të ecin dhe njëherësh të përtypin çamakëz”.

Eksperti rus Andrej Kortunov e karahason këtëe gjendje me atë të kohës së para Luftës së Parë Botërore kur shumë veta nuk ishin në gjendje të parashikonin armiqësitë direkte.

Për këtë, nga të gjithë obsionet, më i miri do të ishte ai që pas këtyre aktiviteteve kaq intensive të qëndronte përgatitja për një takim të ri mes presidentit amerikan dhe atij rus.

 

[i] https://www.danas.rs/nedelja/izazov-uporne-sile/